KANCELARIA LIDERIO

Wspieranie naszych Klientów w podejmowaniu najlepszych decyzji przy planowaniu strategii biznesowej i zapewnienie im bezpieczeństwa w każdej dziedzinie prawa, to misja, którą realizujemy i wypełniamy od lat. Zwiększamy świadomość naszych Klientów w zakresie prawa, aby świadomie i sprawnie mogli rozwijać swój biznes.

Prokurent a pełnomocnik – kim są i jakie pełnią funkcje?

Opublikowano: 9 października 2017 r.

 

Przedsiębiorcy mogą korzystać z całego szeregu pomocnych narzędzi i rozwiązań, usprawniających prowadzenie działalności. W podejmowaniu czynności prawnych pomagają im instytucje prokury oraz pełnomocnictwa.

 

Pełnomocnictwo i prokura to dwie różne formy przedstawicielstwa, które zostały uregulowane w przepisach Kodeksu Cywilnego, a konkretniej mówiąc – w art. 98-109 oraz 1091-1099 K.c. I choć ich istota jest w zasadzie taka sama, tzn. dają upoważnienie do składania oświadczeń w imieniu reprezentowanego podmiotu, to jednak występuje pomiędzy nimi wiele istotnych różnic.


Kto może udzielić pełnomocnictwa, a kto prokury?


Pierwsza istotna różnica pomiędzy prokurą a pełnomocnictwem pojawia się już w kontekście podmiotów upoważnionych do ich udzielania. Otóż pełnomocnictwa może udzielić nie tylko przedsiębiorca, ale również dowolna osoba fizyczna czy jednostka nieposiadająca osobowości prawnej – czyli inaczej mówiąc, po prostu każda osoba mająca pełną zdolność do czynności prawnych. Prokura z kolei, jest instytucją stworzoną z myślą specjalnie o przedsiębiorcach. Uściślając, mogą jej udzielać podmioty podlegające obowiązkowemu wpisowi do rejestru przedsiębiorstw KRS, a więc np. spółki osobowe, spółki kapitałowe, przedsiębiorstwa państwowe czy spółdzielnie.


Ustanowienie prokury nie jest jednak możliwe w przypadku osób prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą (taki jest obecnie stan rzeczy, choć warto pokreślić, że w doktrynie prawa ciągle toczy się spór o to, czy CEIDG nie powinna być czasem traktowana jako rejestr przedsiębiorców i czy ujawnione w nim podmioty nie powinny mieć tym samym możliwości udzielania prokury).

Prokury, w przeciwieństwie do pełnomocnictwa, nie mogą też udzielać przedsiębiorstwa, które ogłosiły upadłość bądź znajdują się w stanie likwidacji.


Kto może zostać pełnomocnikiem, a kto prokurentem?

O ile pełnomocnikiem może zostać osoba posiadająca pełną lub ograniczoną zdolność do czynności prawnych, o tyle prokurentem można ustanowić wyłącznie osobę fizyczną mająca pełną zdolność do czynności prawnych. Ustawodawca zdecydował się zastosować taki wymóg w przypadku prokurenta z tego względu, że posiada on szeroki zakres umocowania do działania w imieniu mocodawcy.


Zakres umocowania pełnomocnika

Mocodawca może udzielić pełnomocnictwa jednej osobie bądź kilku osobom. W tym drugim wariancie, mogą one działać samodzielnie lub łącznie – zgodnie z regułami określonymi przez podmiot który reprezentują. Działanie łączne może polegać na tym, że wspólnie działają albo wszyscy pełnomocnicy, albo ich ustalona liczba (można określić np. że dana czynność prawna będzie ważna, pod warunkiem współdziałania minimum dwóch z nich).


Jeśli chodzi zaś o sam zakres uprawnień danego pełnomocnika, to wszystko zależy od typu udzielonego mu pełnomocnictwa. W praktyce, można wyróżnić cztery typy pełnomocnictwa:

 

pełnomocnictwo ogólne – dające prawo do wykonywania tzw. czynności zwykłego zarządu (np. regulowanie bieżących rachunków, pobieranie pożytków i dochodów);

pełnomocnictwo rodzajowe – upoważniające do przeprowadzania czynności określonego rodzaju, np. zatrudniania pracowników;

pełnomocnictwo szczególne – upoważniające do przeprowadzenia konkretnej czynności prawnej, np. zbycia danej nieruchomości;

pełnomocnictwo procesowe – obejmujące umocowanie do reprezentowania mocodawcy przed sądem.

Podkreślenia wymaga fakt, że pojęcie czynności zwykłego zarządu nie zostało zdefiniowane w przepisach prawa, a co za tym idzie – kwestia ich potencjalnego zakresu musi być w każdej sytuacji rozstrzygana indywidualnie. Przyjmuje się jednak, że działaniami wykraczającymi poza granice zwykłego zarządu są np. podpisywanie umów sprzedaży nieruchomości, wytaczanie postępowań czy zawieranie ugód. Warto przy tym zauważyć, że pełnomocnictwo rodzajowe może zatem obejmować zarówno czynności mieszczące się w zakresie zwykłego zarządu, jak i wykraczające poza zwykły zarząd.


Zakres umocowania prokurenta

W instytucji prokury, kwestia granic umocowania przedstawiciela rysuje się zgoła odmiennie, niż w przypadku pełnomocnictwa. W takim modelu, granice te zostały już precyzyjnie określone przez ustawodawcę (w art. 1091 oraz 1093 K.c.) i nie mogą być przez mocodawcę w żadnym stopniu zawężone czy rozszerzone.

Z wyżej wspomnianych przepisów Kodeksu Cywilnego wynika, że ustanowiony przez przedsiębiorcę prokurent jest upoważniony do podejmowania w jego imieniu wszelkich czynności sądowych i pozasądowych, jakie wiążą się z prowadzeniem działalności. Zakres umocowania nie ogranicza się tu zatem do czynności zwykłego zarządu, niemniej jednak z drugiej strony, prokura nie daje też nieograniczonych możliwości w zakresie decydowania o sprawach dotyczących przedsiębiorstwa.


Zgodnie z art. 1093 K.c. prokurent nie jest upoważniony do reprezentowania przedsiębiorcy przy:

 

• zbyciu przedsiębiorstwa,

• zbyciu i ustanawianiu hipoteki na nieruchomości,

• dokonywaniu czynności prawnej, pozwalającej na oddanie przedsiębiorstwa do czasowego korzystania.

Jeśli przedsiębiorca zechce rozszerzyć zakres umocowania prokurenta o jedną z tego typu czynności, to wystarczy, że udzieli mu odpowiedniego pełnomocnictwa do jej dokonania (pełnomocnictwa szczególnego).


Trzeba również wspomnieć, że w przypadku prokury – w pewnym sensie podobnie jak w instytucji pełnomocnictwa – przedstawiciele przedsiębiorstwa mogą działać samodzielnie lub łącznie.

Uściślając, wyróżnia się:

prokurę samoistną – w której to prokurent jest upoważniony do samodzielnego składania oświadczeń za przedsiębiorcę,

prokurę łączną – gdzie występuje kilku prokurentów stanowiących łączną reprezentację spółki.

Dodatkowo, możliwe jest ustanowienie prokury oddziałowej, ograniczonej do działalności danego oddziału przedsiębiorstwa. Może ona występować zarówno w formie prokury samoistnej, jak i łącznej.


Pełnomocnictwo a prokura: sposób udzielenia


Niezależnie czy mowa o udzieleniu pełnomocnictwa ogólnego czy prokury, wymaga to zachowania formy pisemnej pod rygorem nieważności. Jeśli jednak do zachowania ważności czynności prawnej, wymagana jest forma szczególna, to pełnomocnictwa upoważniającego do jej dokonania należy udzielić w takiej samej formie. Przykładem niech będzie tutaj zawarcie umowy sprzedaży nieruchomości: ponieważ wymaga ona formy aktu notarialnego, to również i udzielenie pełnomocnictwa musi mieć formę takiego aktu.


Ustanowieni prokurenci są ujawniani w rejestrze przedsiębiorstw, natomiast pełnomocnicy co do zasady nie podlegają wpisowi do żadnego rejestru (np. przedsiębiorca prowadzący działalność gospodarczą podlegającą wpisowi do CEIDG nie musi, ale może określić we wpisie komu i w jakim zakresie udziela pełnomocnictwa). Jeśli chodzi o prokurę, to do rejestru sądowego musi też zostać zgłoszone jej wygaśnięcie.


Pełnomocnictwo a prokura: przeniesienie oraz substytucja


Instytucje prokury i pełnomocnictwa różni także kwestia przeniesienia uprawnień do reprezentowania podmiotu. W dokumencie ustanawiającym pełnomocnictwo, mocodawca może upoważnić pełnomocnika do ustanawiania innych, dalszych pełnomocników (substytutów). Pełnomocnik może też udzielać pełnomocnictwa kolejnym osobom, jeśli takie prawo wynika z ustawy lub stosunku prawnego będącego podstawą pełnomocnictwa.


W Instytucji prokury ustanowienie „dalszego prokurenta” nie jest możliwe. Niemniej jednak, prokurent może udzielać pełnomocnictwa rodzajowego i pełnomocnictwa szczególnego. Ważne, by zakres umocowania udzielonego w ten sposób pełnomocnictwa nie był większy, niż zakres umocowania samego prokurenta.



Pełnomocnictwo a prokura: wygaśnięcie i odwołanie


W obydwu omawianych instytucjach identycznie przedstawia się kwestia ewentualnego odwołania przedstawicielstwa, tzn. zarówno pełnomocnika, jak i prokurenta mocodawca może w dowolnym momencie odwołać, składając jednostronne oświadczenie woli. W przypadku wygaśnięcia przedstawicielstwa, sytuacja wygląda już jednak inaczej.

Pełnomocnictwo wygasa w momencie śmierci pełnomocnika lub mocodawcy, chyba że zastrzeżono inaczej. Takie zastrzeżenie jest jednak możliwe tylko wówczas, jeśli są ku temu przesłanki uzasadnione treścią stosunku prawnego, stanowiącego podstawę pełnomocnictwa.

Znacznie więcej jest za to okoliczności, w których dochodzi do wygaśnięcia udzielonej prokury. Należą do nich:

  • ogłoszenie upadłości mocodawcy,
  • wykreślenie przedsiębiorcy z rejestru,
  • przekształcenie przedsiębiorcy,
  • śmierć prokurenta,
  • utrata zdolności do czynności prawnych przez prokurenta.

 

W tym wypadku ani śmierć przedsiębiorcy, ani utrata przez niego zdolności do czynności prawnych nie powodują wygaśnięcia prokury.

 

KONTAKT

KANCELARIA LIDERIO

Al. Jerozolimskie 81
02-001 Warszawa

 
 

Telefon: (22) 231 81 80
biuro@kancelarialiderio.pl

http://kancelarialiderio.pl

 
 

XII Wydział Gospodarczy, KRS: 0000096500
Wysokość kapitału zakładowego: 50.000 zł
Numer rachunku bankowego:
PKO BP 50 1020 1026 0000 1102 0272 9077

MASZ PYTANIA?